Ba lý do lớn khiến người dân Việt Nam dễ bị mất đất

“Một ngày tỉnh dậy, mình phát hiện ra mình sắp trắng tay, không phải do mình mà do nhà nước quyết định khi mình không làm gì sai, thật là cay đắng”. Đó là một trong rất nhiều chia sẻ của người dân vùng bãi sông Hồng về nỗi lo của họ trong thời gian qua. [1]

Từ đầu tháng 5/2026, khi chính quyền Hà Nội manh nha lên kế hoạch di dời toàn bộ khu dân cư ngoài đê để phục vụ Dự án Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng, hàng trăm nghìn người đã phải sống với nỗi lo mất đất. [2]

Điều đáng nói là, phần lớn người dân nằm trong phạm vi dự án giờ đây không còn thắc mắc đất có bị thu hồi hay không. Họ đặt ra những câu hỏi thực tế hơn: khi nào đất bị thu hồi? được đền bù bao nhiêu? rồi gia đình mình sẽ đi đâu?, v.v.

Tâm lý ấy không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Đó là ký ức và kinh nghiệm xã hội được hình thành suốt thời gian dài, qua những cuộc thu hồi đất mà phần thắng gần như chưa bao giờ thuộc về người dân.

Vậy nguồn cơn của thực trạng đó là gì? Tại sao việc thu hồi đất ở Việt Nam lại thường diễn ra dễ dàng đến vậy?

Dưới đây là ba lý do lớn.

Một, người dân chỉ có quyền sử dụng đất, không có quyền sở hữu đất đai

Lý do đầu tiên nằm ở nền móng pháp lý về đất đai ở Việt Nam: không cho phép tư hữu về đất đai.

Điều 53 Hiến pháp quy định rõ đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. [3] Nguyên tắc này cũng được khẳng định tại Điều 197 Bộ luật Dân sự và Điều 2 Luật Đất đai hiện hành. [4][5]

Vì là “sở hữu toàn dân”, quyền hạn của người dân đối với đất đai không giống với những tài sản như điện thoại, máy tính, hay xe máy.