New START hết hạn và rủi ro an ninh toàn cầu

Việc Hiệp ước “New START” hết hiệu lực vào ngày 5/2 đánh dấu lần đầu tiên trong hơn nửa thế kỷ Mỹ và Nga không còn bị ràng buộc bởi một khuôn khổ pháp lý song phương nào về kiểm soát vũ khí hạt nhân chiến lược. Sự kiện tạo ra một khoảng trống đáng kể trong kiến trúc an ninh toàn cầu. Dù khó dẫn tới một cuộc chạy đua hạt nhân ngay lập tức do các ràng buộc kinh tế và kỹ thuật, sự thiếu vắng cơ chế minh bạch vẫn khiến nguy cơ khủng hoảng an ninh quốc tế còn dai dẳng.

Ngày 5/2, Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) – văn kiện kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn hiệu lực giữa Mỹ và Nga – chính thức hết hạn. Đây là lần đầu tiên trong hơn nửa thế kỷ mà hai cường quốc không bị ràng buộc bởi một hiệp ước pháp lý giới hạn số lượng đầu đạn và phương tiện phóng chiến lược. Các nhà phân tích quan ngại và gọi sự kiện này là “một thời điểm lịch sử vô cùng phức tạp, nguy hiểm và chưa từng có tiền lệ”. [1]

Kể từ khi hiệp ước được ký vào năm 2010 dưới thời Tổng thống Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev, New START đã trở thành trụ cột trong cơ chế ổn định vũ khí hạt nhân hậu Chiến tranh Lạnh, đặt ra các giới hạn rõ ràng với 1.550 đầu đạn chiến lược triển khai và tối đa 700 phương tiện phóng cho mỗi bên, đồng thời thiết lập chương trình thanh sát lẫn nhau và trao đổi dữ liệu giúp tăng độ minh bạch và giảm nguy cơ tính toán sai lầm giữa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới. [2]