‘Cô giáo ơi, không cần nói dối chúng em nữa’: Dạy sử thời hậu cộng sản ở Cộng hoà Séc

“Cô ơi, cô không cần phải nói dối chúng em nữa đâu!”

Đó là dòng chữ xuất hiện trên một tấm áp phích trong cuộc Cách mạng Nhung năm 1989 – cuộc cách mạng đã chấm dứt chế độ cộng sản ở Tiệp Khắc, mở đường quá trình dân chủ hóa của Tiệp Khắc, mà nay là Cộng hòa Séc và Cộng hòa Slovakia. [1]

Suốt 41 năm dưới chế độ cộng sản, chương trình dạy lịch sử của Tiệp Khắc bị kiểm soát chặt chẽ, gói gọn trong khuôn khổ tư tưởng Mác – Lênin. Việc nghiên cứu lịch sử bị hạn chế nghiêm ngặt, còn giáo viên thì buộc phải giảng dạy theo định hướng của chính quyền. 

Nhưng khi chế độ cộng sản sụp đổ, một câu hỏi hóc búa hơn lại xuất hiện: Làm thế nào để cải cách giáo dục lịch sử?

Dạy lịch sử gắn với tinh thần công dân

Sau cách mạng – không giống như ở Việt Nam, nơi lịch sử là một môn học độc lập – tại Cộng hòa Séc, lịch sử được giảng dạy như một phần của môn “Con người và Xã hội”. 

Môn học này không chỉ bao gồm lịch sử mà còn tích hợp cả giáo dục công dân, giúp học sinh hiểu sâu hơn về vai trò của cá nhân và cộng đồng trong dòng chảy lịch sử. [2]

Với cách tiếp cận này, lịch sử không chỉ đơn thuần là môn học kể lại những sự kiện trong quá khứ hay liệt kê những nhân vật quan trọng. Thay vào đó, học sinh được khuyến khích rút ra bài học từ những sai lầm của lịch sử, đặt câu hỏi về quá khứ và suy ngẫm về tương lai. [3]

Nhằm giúp học sinh có cái nhìn toàn diện về lịch sử trong nước và thế giới, đồng thời tránh hiểu lầm rằng lịch sử chỉ gói gọn trong chính trị, Cộng hòa Séc cố gắng bao quát toàn bộ tiến trình lịch sử – từ thời tiền sử cho đến hiện tại. [4]