Không phải thẩm phán Mỹ nào cũng có nhiệm kỳ trọn đời

Hệ thống tòa án ở Mỹ không chỉ khác nhau giữa cấp liên bang và tiểu bang về quy trình bổ nhiệm thẩm phán, mà còn ở cách thức họ rời nhiệm sở. Nếu như thẩm phán liên bang được tại vị trọn đời, thì tại nhiều tiểu bang – đặc biệt là California – cử tri có thể trực tiếp bỏ phiếu quyết định liệu một thẩm phán có tiếp tục giữ chức hay không.

Những thẩm phán liên bang trọn đời

Về tư pháp, tổng thống có quyền đề cử các thẩm phán liên bang, và phải được Thượng viện chấp thuận (Hiến pháp Hoa Kỳ, Điều 2, Mục 2). [1] [2] Một khi Thượng viện đã chấp thuận, thẩm phán liên bang sẽ tại chức trọn đời (Hiến pháp Hoa Kỳ, Điều 3, Mục 1). [3] Điều này áp dụng cho thẩm phán liên bang tất cả các cấp, từ tòa sơ thẩm (district), lên tới phúc thẩm (circuit), và tối cao. [4]

Việc thẩm phán có quyền tại chức trọn đời dẫn tới việc các tổng thống bổ nhiệm thẩm phán trẻ, để duy trì ảnh hưởng của mình lâu dài. Thí dụ, Thẩm phán Amy Coney Barrett do Tổng thống Trump bổ nhiệm nhậm chức năm 48 tuổi, thay thế Thẩm phán Ruth Bader Ginsburg nhậm chức năm 60 tuổi.

Bà Amy Coney Barrett, thẩm phán tòa án tối cao do Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm. Nguồn ảnh: EPA.

Mở ngoặc nói thêm là có những thẩm phán hoạt động trong hệ thống liên bang nhưng không thuộc cơ chế tổng thống bổ nhiệm Thượng viện chấp thuận. Những người đó phục vụ ở nội bộ ngành hành pháp và không được tại chức trọn đời.

Thí dụ như thẩm phán tòa di trú, chuyên xử những vụ trục xuất, những đơn tị nạn chính trị. Thẩm phán tòa di trú là luật sư công chức của Sở Di trú, Bộ An ninh Nội địa. [5] Họ không có quyền lực độc lập như các thẩm phán liên bang, vì họ chịu sự quản lý của Bộ An ninh Nội địa. Bộ trưởng Bộ An ninh Nội địa có quyền cách chức, hoặc thuyên chuyển họ qua những việc làm khác, không xử án nữa. Trong giới luật pháp Mỹ, những thẩm phán tòa liên bang do tổng thống đề cử và Quốc hội thông qua được gọi là “Article III judges” (tạm dịch: Thẩm phán Điều 3) lấy theo Điều 3 Hiến pháp – điều khoản về ngành tư pháp. Những thẩm phán tòa di trú, tòa an sinh xã hội, v.v. làm công chức của một bộ nào đó, được gọi là “Article II judges” (tạm dịch: Thẩm phán Điều 2) lấy theo Điều 2 Hiến pháp về ngành hành pháp.