Cuốn sách “Unpacking Death Penalty in Southeast Asia” do các tác giả Sriprapha Petcharamesree, Mark P. Capaldi và Alan Collins đồng chủ biên, đã phân tích nhiều khía cạnh của án tử hình tại khu vực Đông Nam Á, nhất là tại 8/10 quốc gia thành viên ASEAN (trừ Campuchia và Philippines). [1]
Mặc dù việc bãi bỏ án tử hình đã trở thành một xu hướng phổ biến trên thế giới, nhưng ở 8 quốc gia này đến nay vẫn chưa có nhiều cải thiện đáng kể. Theo thống kê được đề cập trong quyển sách, đầu năm 2020, có hơn 2.000 người tại các nước này đang chờ thi hành án tử hình.
Cuốn sách cũng đặc biệt phân tích về những lập luận liên quan “giá trị xã hội đặc trưng của châu Á” (Asian values), [2] quyền lực của các chế độ chưa dân chủ trong khu vực cũng như hạn chế của Ủy ban liên Chính phủ ASEAN về Nhân quyền (AICHR). Ngoài ra, từ quyển sách, người đọc cũng có thể khám phá những điều nhạy cảm hoặc bí mật xoay quanh án tử hình trong khu vực này.
ASEAN có đang đi lùi so với thế giới?
Vào ngày 16/12/2020, trong số 123 quốc gia tham gia bỏ phiếu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) về nghị quyết kêu gọi tạm dừng sử dụng án tử hình thì chỉ có 3/10 quốc gia thành viên của ASEAN (Campuchia, Philippines và Malaysia) bỏ phiếu ủng hộ. Trong khi đó, Brunei và Singapore bỏ phiếu chống, và 5 quốc gia, bao gồm Việt Nam, bỏ phiếu trắng. [3]
Tính đến nay, 8/10 quốc gia ASEAN này vẫn duy trì án tử hình (Malaysia chỉ mới bãi bỏ tính bắt buộc của hình phạt này). Thậm chí, ở Việt Nam và Lào, thông tin về án tử hình còn được coi là bí mật quốc gia. Điều này diễn ra bất chấp thực tế rằng tất cả các quốc gia này đều quy định về quyền được sống trong hiến pháp của mình.
“Nợ máu phải trả bằng máu”
Tại các quốc gia ASEAN duy trì án tử hình, lý do cơ bản mà các chính phủ đưa ra là nhằm ngăn ngừa tội phạm (deterrence of crimes). Thậm chí, nhiều quốc gia tại khu vực này còn cho rằng án tử hình là hình phạt thích đáng cho các tội phạm nghiêm trọng. Mặc dù vậy, chính phủ vẫn chưa có bằng chứng nào rõ ràng cho thấy việc áp dụng án tử hình thực sự giúp kéo giảm tỷ lệ tội phạm.
